Πρωτογενής

Γεωργία

Η καλλιέργεια της γης ήταν ανέκαθεν η κύρια πηγή για την απόκτηση των αναγκαίων αγαθών για να ζήσουν. Τα κυριότερα προϊόντα που καλλιεργούνταν κατά καιρούς είναι τα σιτηρά, το καλαμπόκι, το τριφύλλι, τα ζαχαρότευτλα, ο καπνός, το αμπέλι και η βιομηχανική ντομάτα. Παλαιότερα οι συνθήκες σποράς και συγκομιδής απαιτούσαν πολύωρη σκληρή δουλειά. Σταδιακά, η εφαρμογή του αναδασμού και η εισαγωγή της μηχανοκαλλιέργειας σε όλα σχεδόν τα προϊόντα, είχαν ως αποτέλεσμα την απλοποίηση των καλλιεργειών και την αύξηση της παραγωγικότητας.Το σιτάρι ήταν ανέκαθεν το κυριότερο γεωργικό προϊόν αφού αποτελούσε τη βάση της διατροφής. Προπολεμικά αλλά και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι συνθήκες καλλιέργειας ήταν απίστευτα σκληρές. Το όργωμα γινόταν με σιδερένιο (ή ακόμα πιο παλιά ξύλινο) αλέτρι, που το έσερναν ζώα (βόδια, άλογα ή και γαϊδούρια). Αντιλαμβάνεται ο καθένας ότι πέρα από το χρόνο και την κούραση, η παραγωγικότητα ήταν πολύ χαμηλή. Η σπορά γινόταν με το χέρι. Ο θερισμός γινόταν με το δρεπάνι. Τα στάχυα δένονταν δεμάτια και μεταφέρονταν στα αλώνια. Τα αλώνια βρισκόταν στα ανατολικά του χωριού, δηλαδή κάτω από το τελευταίο σπίτι του Φάνη Κυριαζή και πέρα από το σχολείο. Ήταν στρόγγυλα και στη μέση υπήρχε ένας χοντρός πάσσαλος, το λεγόμενο «τροϊερό». Σε αυτό έδεναν τα ζώα (άλογα ή γαϊδούρια, όχι μουλάρια γιατί είχαν στενά πόδια) που γύριζαν γύρω-γύρω και πατώντας τα στάχυα έβγαζαν τα σπυριά. Ακολούθως λίχνιζαν τα άχυρα για να τα ξεχωρίσουν από τον καρπό.  Η αποθήκευση γινόταν στα ξύλινα αμπάρια, αφού κρατούσαν ένα μέρος για σπόρο. Φυσικά, έπρεπε να φτάσει μέχρι τον επόμενο θερισμό την άλλη χρονιά. Ολόκληρο το καλοκαίρι οι άνθρωποι έκαναν όλες αυτές τις δουλειές και προετοιμασίες ώστε να έχουν το χειμώνα σιτάρι για το ψωμί τους, ξύλα για το τζάκι ή τις σόμπες, τροφές για τα ζώα κτλ. Γι’ αυτό άλλωστε λεγόταν και η παροιμία «ο καλός ο νοικοκύρης το χειμώνα χαίρεται».Το επόμενο στάδιο ήταν το άλεσμα στο μύλο. Στο Περιβόλι υπήρχε νερόμυλος, όπου γινόταν η άλεση (βλ. σχετικό κεφάλαιο). Κάθε φορά που τελείωνε το αλεύρι τοποθετούσαν σιτάρι από το αμπάρι στα σακιά και πήγαιναν στο μύλο για άλεσμα. Με το αλεύρι οι γυναίκες ζύμωναν καρβέλια ψωμί για να θρέψουν τις συνήθως πολυμελείς τότε οικογένειες. Το ψήσιμο γινόταν σε φούρνους, που ήταν κτισμένοι έξω από τα σπίτια. Για το κάψιμο των φούρνων χρησιμοποιούσαν κυρίως πουρνάρια που αφθονούσαν στα γύρω βουνά.

Μεγάλη βελτίωση υπήρξε η χρήση της «πατόζας», όπως λεγόταν η μηχανή αλωνισμού του σιταριού. Τα δεμάτια στοιβάζονταν σε θημωνιές στη θέση «τριάγκωνα» από όλους τους χωριανούς, όπου με τη σειρά αλώνιζαν. Η «πατόζα» απάλλαξε από ένα μέρος σκληρής δουλειάς τους σιτοπαραγωγούς. Η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε πατόζα ήταν το καλοκαίρι του 1949. Εκείνη τη χρονιά το χωριό βρισκόταν στη Λαμία, όπου είχε μεταφερθεί από τον Νοέμβριο του 1948 από τον στρατό λόγω του εμφυλίου πολέμου. Επιτράπηκε σε όσους ήθελαν να πάνε να θερίσουν τα σιτάρια που είχαν φυτρώσει, αφού δεν είχαν προλάβει το προηγούμενο φθινόπωρο  να ολοκληρώσουν τη σπορά. Από τις πρώτες πατόζες ήταν του Ιωάννη Βαρβατάκη από το Δομοκό. Σήμερα βέβαια οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές έχουν απλοποιήσει πολύ τη διαδικασία συγκομιδής των σιτηρών.

Το καλαμπόκι, άλλο βασικό προϊόν, χρησιμοποιήθηκε για τη διατροφή του πληθυσμού πριν από το σιτάρι. Ήταν επίσης μια πολύ επίπονη και κουραστική καλλιέργεια. Το ιδιαίτερο με αυτό ήταν το ξεφλούδισμα. Τα καλαμπόκια μεταφέρονταν από το χωράφι στην αυλή του σπιτιού και έπρεπε να ξεφλουδιστεί, να απομακρυνθούν τα φύλλα για να φανεί ο καρπός. Αυτό γινόταν τις όμορφες καλοκαιρινές νύχτες κατά παρέες. Ήταν δε από τις πιο ευχάριστες γεωργικές δουλειές, γιατί συνδυάζονταν με τη νυχτερινή δροσιά (σε αντίθεση με την κάψα της ημέρας) και τα καλαμπούρια της παρέας.Το τριφύλλι καλλιεργείται για τη διατροφή των αιγοπροβάτων. Παλιά η καλλιέργεια απαιτούσε πολύ κόπο. Το κόψιμο, αρκετές φορές κάθε χρόνο, γινόταν χειρωνακτικά με κατάλληλο εργαλείο, την «κοσιά», για να επακολουθήσει το «γύρισμα», το «ήλιασμα», το δέσιμο σε δεμάτια ή δέματα (μπάλες) και τέλος η μεταφορά στην αποθήκη. Σήμερα η εισαγωγή μηχανών απλοποίησε την καλλιέργεια του τριφυλλιού. Επίσης από το τριφύλλι μπορεί να παραχθεί ο τριφυλλόσπορος, που έχει μάλιστα ικανοποιητική τιμή. Για τον καθαρισμό του ο Γεωργικός Συνεταιρισμός Περιβολίου διαθέτει κατάλληλη μηχανή (τριέρι).

Τα ζαχαρότευτλα ήταν μια πολύ δυναμική καλλιέργεια και απέφερε καλό εισόδημα. Καλλιεργούνταν στην αποξηρανθείσα λίμνη Ξυνιάδος εναλλάξ στις διάφορες περιοχές. Αρχικά η συγκομιδή γινόταν με το χέρι (ξερίζωμα, κόψιμο των φύλλων και φόρτωμα). Αργότερα έγινε πολύ πιο απλή με τη χρήση κατάλληλων μηχανών (τευτλοεξαγωγέων). Η μεταφορά στο εργοστάσιο ζάχαρης στη Λάρισα γινόταν με τραίνα από τον Σ.Σ. ΑΓΓΕΙΑΙ. Αργότερα η μεταφορά γινόταν με φορτηγά αυτοκίνητα απευθείας στη Λάρισα. Η καλλιέργεια σταμάτησε ουσιαστικά όταν έκλεισε το εργοστάσιο ζάχαρης της    Λάρισας.

Ο καπνός για αρκετά χρόνια αποτέλεσε βασικό προϊόν και καλλιεργούνταν σε μεγάλες εκτάσεις. Απαιτούσε απασχόληση για αρκετούς μήνες το χρόνο. Σήμερα σταμάτησε η καλλιέργειά του.Η αμπελοκαλλιέργεια στο Περιβόλι χρονολογείται από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Υπήρχαν πολλά αμπέλια φυτεμένα σε δύο περιοχές. Η μία ήταν στα δυτικά του χωριού κοντά στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας και η άλλη στη θέση «Κορομηλιές», παρακάτω από το γαλατάδικο του Σωτηρόπουλου. Καταστράφηκαν όμως από φυλλοξέρα το 1950. Φύτεψαν καινούργια το 1958-59 αλλά δεν είχαν την ίδια επιτυχία. Για τη φύλαξη των αμπελιών οι ιδιοκτήτες όριζαν κάποιον με αμοιβή, που λεγόταν «δραγάτης». Για να έχει καλή οπτική επαφή με τα αμπέλια έστηνε τη «δραγασιά», το καλυβάκι του συνήθως στο λόφο δεξιά από το ρέμα πηγαίνοντας προς το «παλιοχώρι». Δραγάτες διετέλεσαν μεταξύ άλλων ο Δημήτριος Ηλ.Αγγελόπουλος, ο Ιωάννης Ν.Μαντάς και ο Κωνσταντίνος Ν.Ρίζος. Καρπούζια και πεπόνια καλλιεργήθηκαν τις πρώτες δεκαετίες μετά την αποξήρανση της λίμνης Ξυνιάδος κυρίως για ιδιοκατανάλωση. Τη δεκαετία του 1960,που ο υδροφόρος ορίζοντας ήταν ακόμα ψηλά και τα χωράφια ξεκούραστα, τα καρπούζια και τα πεπόνια γίνονταν πολύ μεγάλα και νοστιμότατα. Επίσης γίνονταν τεράστια κολοκύθια, που μεταφέρονταν κατά φορτώματα. Για τη φύλαξη των μποστανιών οι παραγωγοί όριζαν δραγάτες.

Η βιομηχανική ντομάτα υπήρξε μία από τις πιο δυναμικές και προσοδοφόρες καλλιέργειες στην περιοχή μας. Η καλλιέργειά της άρχισε το 1970 και μέχρι το 2008 καλλιεργούνταν χιλιάδες στρέμματα. Για την επεξεργασία της κατασκευάστηκαν τρία εργοστάσια (τα δύο στο Περιβόλι). Ένα από αυτά, εκείνο της εταιρίας ΝΟΜΙΚΟΣ, λειτουργεί και σήμερα (βλ. το Κεφάλαιο «Δευτερογενής Παραγωγή»). Τη δεκαετία του 2010 άρχισε η καλλιέργεια του φυτού ηλίανθος (λιοτήρι), που αποτελεί την πρώτη ύλη για την παραγωγή του ηλιελαίου. Ο κορμός και τα φύλλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν βιομάζα. Παρουσιάζει μεγάλα πλεονεκτήματα αφού έχει μικρό κόστος παραγωγής και εξυπηρετεί την αμειψισπορά.Για ένα μικρό διάστημα καλλιεργήθηκε η πιπεριά χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.

 Ο αναδασμός

Επανάσταση για τη γεωργία αποτέλεσε ο αναδασμός, που εφαρμόστηκε το 1966. Μέχρι τότε κάθε γεωργός είχε πολλά και μικρά αγροτεμάχια. Αυτό δεν ευνοούσε την παραγωγικότητα και τη μείωση του κόστους παραγωγής. Με τον αναδασμό ανοίχτηκαν τάφροι (σούδες) για την απορροή των νερών και κατασκευάστηκαν δρόμοι για την εύκολη πρόσβαση των χωραφιών. Τα αγροτεμάχια αναδιανεμήθηκαν με μείωση του πλήθους και αύξηση του μεγέθους (λιγότερα κομμάτια και πολύ μεγαλύτερα). Στην αρχή υπήρξαν κάποιες αντιδράσεις, όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, επειδή υπήρχε δέσιμο των αγροτών με τα χωράφια τους. Τελικά όμως ο αναδασμός αποτέλεσε εφαλτήριο για την ανάπτυξη της γεωργίας με την εισαγωγή νέων μεθόδων καλλιέργειας και καινούργιων προϊόντων.Η άρδευση των, δυναμικών κυρίως, καλλιεργειών αποτελεί βασική προϋπόθεση για ικανοποιητική παραγωγή. Η άρδευση στην περιοχή γίνεται με πομόνες. Τα τελευταία χρόνια, σε πολλές περιπτώσεις, απαιτείται πολύ μεγάλο βάθος για να βρεθεί ικανοποιητική ποσότητα νερού. Μια καλή λύση στο θέμα της άρδευσης θα ήταν η κατασκευή υδατοδεξαμενών. Μια τέτοια υδατοδεξαμενή άρχισε να δημιουργείται στο Περιβόλι με την κατασκευή φράγματος στη θέση «Μπουγάζι».

 Η υδατοδεξαμενή Μπουγαζίου

Η ιστορία αυτού του πολύ σημαντικού έργου για το Περιβόλι ξεκίνησε το 1991. Το έτος αυτό ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γεώργιος Σούλιος, καταγόμενος από την Ομβριακή, συνέταξε ανιδιοτελώς μία αναγνωριστική μελέτη. Πολύ αργότερα, το 1999, ανατέθηκε η οριστική μελέτη. Το 2003 η μελέτη αυτή κρίθηκε εσφαλμένη. Το 2004 επί Νομάρχη Αθανασίου Χειμάρα η Νομαρχία Φθιώτιδας προχώρησε σε αναπροσαρμογή της μελέτης ώστε να μπορέσει να ενταχθεί το έργο.Η συνολική ποσότητα νερού που περνάει από το «μπουγάζι» ετησίως, σύμφωνα με τις μελέτες βροχομετρίας, είναι 1.500.000 κυβικά μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι η λιμνοδεξαμενή θα είχε χωρητικότητα 1.200.000 κυβικά μέτρα (δηλαδή το 80% της παραπάνω ποσότητας) λαμβάνοντας υπόψη ότι θα υπάρχουν και έτη με μικρότερη βροχομετρία. Το φράγμα θα είχε ύψος περίπου 25 μέτρα και η έκταση που θα κατακλυζόταν θα ήταν περίπου 240 στρέμματα.Τελικά, το έργο εντάχτηκε στο Γ΄ ΚΠΣ στα Προωθούμενα Εγγειοβελτιωτικά Έργα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με τον τίτλο «Φράγμα πολλαπλών σκοπών στον χείμαρρο Μπουγάζι Περιβολίου Νομού Φθιώτιδας» με προϋπολογισμό 2.200.000€. Σύμφωνα με τον μελετητή πρόκειται για ένα χωμάτινο φράγμα με αδιαπέρατο αργιλικό πυρήνα χωρητικότητας 465.000 κυβικών μέτρων και μήκος στέψης 150 μέτρων. Δημοπρατήθηκε το 2007 με προϋπολογισμό 3.570.000€. Ο ανάδοχος  εγκαταστάθηκε το 2009, αλλά δυστυχώς το έργο προχωρά με αργούς ρυθμούς (μέχρι το καλοκαίρι του 2014 είχε ολοκληρωθεί το 50% του έργου). Όταν ολοκληρωθεί θα μπορούν να αρδευτούν περί τα 2.000 στρέμματα.

 Κτηνοτροφία

Τα ζώα που κατά κύριο λόγο εκτρέφονται είναι τα πρόβατα και σε μικρότερο βαθμό οι κατσίκες. Τα κοπάδια βοσκούσαν στους βοσκότοπους του χωριού πληρώνοντας σχετικό φόρο στην Κοινότητα, το λεγόμενο «δικαίωμα βοσκής» ανάλογα με τον αριθμό των ζώων. Μεγάλοι βοσκότοποι ήταν «το βαρκό» στα δυτικά, το «μπουγάζι» στα νότια και το «ντουλαΐ» νοτιοανατολικά. Στην ακμή της κτηνοτροφίας, σύμφωνα με εκτιμήσεις, εκτρέφονταν περί τις 10.000 κεφάλια. Και βέβαια μεγάλη ήταν και η παραγωγή κρέατος και γάλακτος. Τη δεκαετία του 1950 εγκαταστάθηκαν αρκετοί κτηνοτρόφοι από άλλες περιοχές (Ζαγαζίκης, Μπάρδας, Μητρούσιας, Σιούτας, Πόγιας, Χαλβαντζής, Στάθης κλπ.). Αυτό συνέβη διότι, όταν οι κάτοικοι του χωριού επαναπατρίστηκαν το 1950 από τη Λαμία, μετά τον εμφύλιο πόλεμο, δεν υπήρχε ντόπια κτηνοτροφία αφού όλα τα κοπάδια είχαν μεταφερθεί και πουληθεί στη Λαμία το 1948. Έτσι τα ανεκμετάλλευτα βοσκοτόπια χρησιμοποιήθηκαν από τους κτηνοτρόφους αυτούς.Το κούρεμα των προβάτων ήταν μια σημαντική εργασία. Γινόταν τον Μάη όταν άρχιζαν οι μεγάλες ζέστες. Όσοι είχαν πολλά πρόβατα αφιέρωναν μια ολόκληρη ημέρα. Καλούσαν και άλλους συγγενείς, φίλους και γείτονες για βοήθεια. Μετά τη δουλειά ακολουθούσε πλούσιο τραπέζι με ψητό αρνί.Για την επεξεργασία του γάλακτος κατασκευάστηκαν τυροκομεία στον Σ.Σ. ΑΓΓΕΙΑΙ και στο Περιβόλι (Θέμη Αθανασίου). Για το σφάξιμο των αρνιών (προτού κατασκευαστούν οργανωμένα σφαγεία) χρησιμοποιήθηκε το πρώην τυροκομείο Ιωάννη Σωτηρόπουλου.Εκτός από τα αιγοπρόβατα, προπολεμικά υπήρχαν επίσης πολλά άλογα, βόδια και γουρούνια. Για τη βοσκή σχηματίζονταν κοπάδια κατά είδος ζώου και προσλαμβάνονταν βοσκοί. Η συμφωνία με τους βοσκούς γινόταν ανά εξάμηνο. Το εαρινό-θερινό εξάμηνο ξεκινούσε την ημέρα του Αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου) και το φθινοπωρινό-χειμερινό του Αγίου Δημητρίου (26 Οκτωβρίου). Η αμοιβή λεγόταν «ρόγα» και συνήθως ήταν σε είδος (σιτάρι ή καλαμπόκι). Ιδιαίτερο κοπάδιαποτελούσαν οι κατσίκες των οικογενειών που είχαν μόνο 2-3 για το σπίτι τους. Κάθε πρωί συγκέντρωναν τα ζώα στην πλατεία ή στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, όπου τα παραλάμβαναν οι τσοπάνηδες για να τα οδηγήσουν στα βοσκοτόπια. Κάθε πρωτοχρονιά οι ιδιοκτήτες των ζώων φίλευαν τους τσοπάνηδες με κουραμπιέδες, τηγανίτες και κουλούρες.

Ο Νίκος Δ.Κούρτης βόσκει το κοπάδι του

Πτηνοτροφία

Τις δεκαετίες του 1960 και 1970 υπήρχαν στο Περιβόλι λίγοι πτηνοτρόφοι, οι οποίοι εξέτρεφαν γαλοπούλες. Λίγες ημέρες πριν τα Χριστούγεννα οι γαλοπούλες σφάζονταν και μετά την αφαίρεση των φτερών πωλούνταν κατά βάση στην Αθήνα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Σαν σφαγεία γαλοπούλας χρησιμοποιήθηκαν κτίρια του Αναστασίου Κ.Καρκάνη, του Γεωργίου Δ.Αντωνόπουλου και του Χαρίλαου Δ.Τασούλη.Βέβαια, σχεδόν κάθε οικογένεια εξέτρεφε κότες για τα αυγά και το κρέας τους. Όταν το ρέμα είχε νερό για μεγάλο διάστημα κάποιες οικογένειες εξέτρεφαν και πάπιες.

Αγροτικός Συνεταιρισμός

Βοηθός κάθε Περιβολιώτη αγρότη είναι ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Περιβολίου, που ιδρύθηκε το έτος 1952. Σκοποί του είναι:

1.Η διάθεση στα μέλη του αγροτικών εφοδίων (λιπασμάτων, σπόρων, υγρών καυσίμων κλπ.)

2.Η χορήγηση στα μέλη του καλλιεργητικών δανείων σε συνεργασία με την Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος

3.Η παροχή στα μέλη του διαφόρων διευκολύνσεων και πληροφοριών αγροτικής φύσεως. Στα πλαίσια αυτά διατηρεί πρατήριο υγρών καυσίμων και μηδικοδιαλογέα (τριέρι), μοναδικό στην περιοχή, για τον καθαρισμό τριφυλλόσπορου από τις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Πρόεδροι του Συνεταιρισμού μεταξύ άλλων διετέλεσαν και οι Δημήτριος Στ.Κούτρας, Δημήτριος Χαρ.Μόσχος, Δημήτριος Ευαγγ.Μπάμπαλης, Θεόδωρος Γ.Παπαθεοδώρου, Απόστολος Στυλ.Υφαντής, Ιωάννης Δ.Πάνος, Βασίλειος Δ.Καρκάνης, Αθανάσιος Ανδρ.Καμάρας  και Κωνσταντίνος Δ.Καραμήτρος.

Για τις ανάγκες του ο Συνεταιρισμός χρησιμοποιούσε έναν έμμισθο υπάλληλο. Υπάλληλοι διετέλεσαν κατά περιόδους οι:

  1. Καραμήτρος Δημήτριος του Σπύρου από ** έως 21-03-1988
  2. Τσιλίκας Δημήτριος του Βασιλείου από 22-03-1988 έως 12-04-1989
  3. Παπαθεοδώρου Γεώργιος του Θεοδώρου από 13-04-1988 έως 23-04-1989
  4. Τσιάκα Σπυριδούλα του Γεωργίου από 25-04-1989 έως σήμερα

Το τελευταίο Διοικητικό Συμβούλιο προέκυψε από τις αρχαιρεσίες της 25ης Ιανουαρίου 2014 και έχει την ακόλουθη σύνθεση:

Πρόεδρος Παπακώστας Δημήτριος του Βασιλείου
Αντιπρόεδρος Τσώμος Κωνσταντίνος του Νικολάου
Γραμματέας Γκελπενής Βασίλειος του Ιωάννη
Ταμίας Τσιάκα Σπυριδούλα του Γεωργίου
Μέλος Ζαγαζίκης Γεώργιος του Βασιλείου

Τα μέλη του συνεταιρισμού σήμερα ανέρχονται περίπου σε 70.

Το τριέρι του Συνεταιρισμού. Αριστερά ο Νίκος Γ.Ζαγαζίκης και δεξιά ο Τάκης Δ.Καραμήτρος

Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων