Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωσε το 1945. Όλοι οι λαοί αισθάνθηκαν ανακούφιση και αμέσως άρχισαν τις προσπάθειες αναστήλωσης και επούλωσης των πληγών τους. Για την Ελλάδα όμως τα δεινά δεν τελείωσαν. Ακολούθησε ο εμφύλιος σπαραγμός που συντάραξε τις τοπικές κοινωνίες. Ήταν ό,τι χειρότερο μπορούσε να συμβεί στην Ελλάδα, την ώρα που δεν είχαν επουλωθεί οι πληγές από τον πόλεμο. Ήταν μακρύς, πολύνεκρος και καταστροφικός. Διαταράχτηκε η κοινωνική συνοχή μεταξύ των κατοίκων. Ο ένας στράφηκε κατά του άλλου. Ο γείτονας πολεμούσε το γείτονα και ο αδελφός τον αδελφό. Είναι η περίοδος για την οποία όσοι την έζησαν λένε και εύχονται «να μην έλθουν ποτέ τέτοιες μέρες».Ο πόλεμος άρχισε το 1946 (31 Μαρτίου) και έληξε με τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του εθνικού στρατού το καλοκαίρι του 1949 (30 Αυγούστου) και την έξοδο πολλών ανταρτών στις γειτονικές κομμουνιστικές χώρες. Η επίθεση από ομάδα ανταρτών στο Σταθμό Χωροφυλακής Λιτοχώρου τη νύχτα της 30ης προς 31η Μαρτίου 1946 (ημέρα γενικών εκλογών) αποτέλεσε το έναυσμα για την έναρξη του πολέμου.Είχαν προηγηθεί τα Δεκεμβριανά του 1944 στην Αθήνα. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών και την απελευθέρωση, διεξήχθη σκληρός αγώνας για την κατάληψη της εξουσίας ανάμεσα στη νόμιμη κυβέρνηση της χώρας, η οποία επανήλθε από το Κάιρο και στον ΕΛΑΣ. Οι κυβερνητικές δυνάμεις με τη βοήθεια των Άγγλων κατάφεραν να επικρατήσουν. Ακολούθησε η Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 και είχε σαν αποτέλεσμα την παράδοση του οπλισμού των ανταρτών. Βέβαια, είχαν προηγηθεί εμφύλιες συρράξεις και νωρίτερα στη διάρκεια της κατοχής μεταξύ των αντίπαλων αντιστασιακών οργανώσεων, κυρίως ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ (π.χ. Οκτώβριος και Νοέμβριος 1943, Δεκέμβριος 1944) χωρίς όμως ιδιαίτερες επιπτώσεις για τα χωριά της περιοχής.

Με την έναρξη του πολέμου το Περιβόλι, με το προσωνύμιο «μικρή Μόσχα», βρέθηκε στη δύνη των καταστροφικών εξελίξεων.Δύο γεγονότα κυρίως συγκλόνισαν τη μικρή κοινωνία του χωριού κατά την περίοδο αυτή. Το ένα συνέβη το καλοκαίρι του 1946 με πρωταγωνιστές τη γνωστή ομάδα των Βουρλάκηδων. Η ομάδα αυτή με επικεφαλής τον Κώστα Βουρλάκη από την Μοσχοκαρυά Φθιώτιδας έδρασε σαν παρακρατική ομάδα στην επαρχία Δομοκού και γενικά στη Φθιώτιδα από το 1945. Στις 8 Ιουλίου 1946  μια ομάδα Βουρλάκηδων εισήλθαν στο Περιβόλι. Φαίνεται ότι σκοπός τους ήταν η εκδίκηση της δολοφονίας των χωροφυλάκων, που είχαν σκοτωθεί λίγες ημέρες νωρίτερα στα όρια Ασβέστη – Μακρυρράχης κοντά στη θέση «Δραμπάλα» από τους αντάρτες.Οι Βουρλάκηδες μόλις έφτασαν κύκλωσαν το χωριό και ζήτησαν να μαζευτούν όλοι οι άνδρες στο σχολείο. Τους έκλεισαν μέσα και μετά τους άφηναν έναν έναν να φύγουν. Όμως καθώς έφευγαν τους ξυλοκοπούσαν με παλούκια. Πολλοί έφυγαν με σπασμένα χέρια ή πόδια και μεταφέρθηκαν με αυτοκίνητα της Χωροφυλακής, που κατέφθασε στο μεταξύ, στο νοσοκομείο Λαμίας για νοσηλεία. Δύο χωριανοί έχασαν τη ζωή τους την ημέρα εκείνη. Ο Κωνσταντίνος Ιω.Μπομπούλας μεταφέρθηκε στο σπίτι του πάνω σε κουβέρτα, όπου υπέκυψε στα τραύματά του. Ο Δημήτριος Γ.Δασκαλόπουλος, αφού κακοποιήθηκε, εκτελέστηκε με όπλο.

Το δεύτερο γεγονός συνέβη το καλοκαίρι του 1947. Οι αντάρτες συνέλαβαν δεκαέξι κατοίκους με την κατηγορία, η οποία δεν αποδείχτηκε ποτέ, ότι διέθεταν ασύρματο εγκατεστημένο στον νερόμυλο του χωριού και μετέδιδαν στον εθνικό στρατό πληροφορίες για τις κινήσεις και τις δραστηριότητες των ανταρτών στην περιοχή μας. Επίσης η μοναδική γυναίκα που συνελήφθη κατηγορήθηκε ότι λειτουργούσε ως αγγελιοφόρος του εθνικού στρατού.Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στο στρατηγείο των ανταρτών, που βρισκόταν στην περιοχή της Βουλγάρας, πάνω από το χωριό Λακρέσι (σημερινός Βαθύλακκος Καρδίτσας), όπου και υποβλήθηκαν σε ανακρίσεις και σκληρά βασανιστήρια. Τέσσερις από αυτούς, οι Κούτρας Αθανάσιος του Σταύρου, Μανώλη Σοφία του Αθανασίου, Ποντικόπουλος Κωνσταντίνος του Νικολάου και Χαρδαλιάς Νικόλαος του Κωνσταντίνου αφέθηκαν ελεύθεροι και επέστρεψαν στα σπίτια τους. Οι υπόλοιποι εκτελέστηκαν στις 8 Αυγούστου 1947.Οι εκτελεσθέντες είναι οι εξής : Καρόζος Κωνσταντίνος του Ιωάννη, Κουτσιαύτης Ηλίας του Δημητρίου, Κυριαζής Νικόλαος του Κωνσταντίνου, Μανιώτης Δημήτριος του Γεωργίου, Μαντά Βασιλική του Ιωάννη (σύζυγος του Κωνσταντίνου Ν.Κούρτη), Μαντάς Νικόλαος του Ιωάννη, Πάνος Δημήτριος του Κωνσταντίνου, Πασιονίκος Κωνσταντίνος του Στυλιανού, Σαμαράς Αθανάσιος του Κωνσταντίνου, Σβούκας Χρήστος του Κωνσταντίνου, Σκαλιστήρας Αθανάσιος του Κωνσταντίνου και Χρυσούλα Τσιούλου-Τσιρίγκα σύζυγος Στυλιανού.Η είδηση της εκτέλεσης, που ανακοινώθηκε με τον τηλεβόα από το καμπαναριό της εκκλησίας, έπεσε σαν κεραυνός στο χωριό. Ο θρήνος των συγγενών και φίλων αντηχούσε απ’ άκρου σ’ άκρο στο χωριό.

Αξίζει να αναφερθεί ένα ακόμα περιστατικό. Την άνοιξη του 1947 οι αντάρτες συνέλαβαν κοντά στη θέση «22» του εθνικού δρόμου Λαμίας-Δομοκού τρεις χωροφύλακες. Τους μετέφεραν στο Περιβόλι και τους εκτέλεσαν στη θέση «Κουτσόβρυση». Οι κάτοικοι με προτροπή του Δημητρίου Δάβαλου και άλλων χωριανών, τους έθαψαν εκεί κοντά και περιέφραξαν το μέρος. Μάλιστα πήγε και ο παπάς και διάβασε τρισάγιο. Αυτή η ενέργεια έσωσε το χωριό από τα χειρότερα, διότι λίγες μέρες αργότερα πήγε στο χωριό τμήμα του εθνικού στρατού. Ο επικεφαλής αξιωματικός μάζεψε τους κατοίκους στο σχολείο και μαζί πήγαν στον τόπο της ταφής. Όταν είδε τον τόπο περιφραγμένο και με σταυρό τους είπε ότι αυτό έσωσε το χωριό. Διότι αν τους έβρισκε εκτεθειμένους ήταν διατεθειμένος να προβεί σε αντίποινα.Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας για να αυξήσει τον αριθμό των μαχητών και για να μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τον εθνικό στρατό προέβη σε αναγκαστική στρατολόγηση νέων ανδρών και γυναικών από 18 ετών και άνω, κυρίως κατά τα έτη 1947 και 1948. Αυτό συνέβη και στο Περιβόλι. Αντάρτες εισέβαλλαν βραδινές ή νυκτερινές ώρες σε σπίτια που είχαν νέους σε ηλικίες στράτευσης και τους έπαιρναν μαζί τους χωρίς τη θέλησή τους.

Το φθινόπωρο του 1948 πάρθηκε η απόφαση από την κυβέρνηση να εκκενωθούν τα χωριά και οι κάτοικοι να μεταφερθούν στις πλησιέστερες πόλεις. Το στρατηγικό αυτό σχέδιο είχε ως σκοπό να αποκοπούν οι αντάρτες από τις πηγές ανεφοδιασμού. Για τη μετακίνηση στον Δομοκό ή στη Λαμία (κάθε οικογένεια μπορούσε να διαλέξει προορισμό) διατέθηκαν φορτηγά αυτοκίνητα του στρατού, στα οποία φορτώθηκαν τα πιο απαραίτητα αντικείμενα του νοικοκυριού και επιβιβάστηκαν και οι άνθρωποι. Οι πιο πολλοί προτίμησαν να πάνε στη Λαμία.Στις 16 Νοεμβρίου 1948 το χωριό άδειασε, ερήμωσε. Έμειναν μόνο τα σπίτια χωρίς τους ενοίκους τους. Μεταφέρθηκαν αρχικά στην περιοχή Ξηριώτισα στα νοτιοανατολικά της Λαμίας. Εκεί εγκαταστάθηκαν σε σκηνές. Φυσικά οι συνθήκες δεν ήταν καλές δεδομένου ότι πλησίαζε ο χειμώνας με τις βροχές και τα κρύα. Εκτός από τη μεταφορά των οικοσκευών έπρεπε να μεταφερθούν και τα κοπάδια με τα ζώα. Τότε υπήρχαν πολλά και μεγάλα κοπάδια από αιγοπρόβατα, γελάδια, γουρούνια και άλογα. Έμειναν οι άντρες πίσω για να μεταφέρουν τα ζώα πεζοπορώντας για ημέρες, όσες χρειάστηκαν για να καλυφτούν τα περίπου 50 χιλιόμετρα. Στη Λαμία μαζεύτηκαν πολλά κοπάδια και ήταν δύσκολο να συντηρηθούν. Τα ζώα πουλήθηκαν σε ζωέμπορους σε πολύ χαμηλές τιμές για να καταλήξουν στα κρεοπωλεία. Έτσι χάθηκε πολύτιμο παραγωγικό κεφάλαιο της αγροτικής οικονομίας.

Στο μεταξύ ετοιμάστηκαν άλλοι χώροι στέγασης για τους πρόσφυγες στη συνοικία Γαλανέικα. Οι κατοικίες αυτές έμοιαζαν με τεράστια βαρέλια και ονομάζονταν «τολ». Σε καθένα από αυτά εγκαταστάθηκαν αρκετές οικογένειες. Οι συνθήκες καλυτέρευσαν λίγο, αλλά πάλι υπήρχαν προβλήματα λόγω του συνωστισμού. Εκεί έμειναν για περίπου ένα έτος. Ο πόλεμος τελείωσε στα τέλη του Αυγούστου 1949, αλλά έπρεπε να περάσουν άλλοι επτά μήνες για να επιστρέψουν στο χωριό.Στις 28 Μαρτίου 1950 το Περιβόλι ξαναζωντάνεψε και πάλι. Οι άνθρωποι βρέθηκαν μπροστά σε εικόνα εγκατάλειψης. Οι δρόμοι και οι αυλές είχαν γεμίσει χορτάρια, οι πόρτες και τα παράθυρα ήταν χαλασμένα, τα χωράφια είχαν γίνει μπαΐρια. Ρίχτηκαν αμέσως στη δουλειά. Συμμάζεψαν τα σπίτια τους και καλλιέργησαν τη γη με πολύ κόπο και προσπάθεια. Άνοιξε και το σχολείο. Χρειάστηκε χρόνος για να τακτοποιήσουν όλες τις εκκρεμότητες και να βάλουν τη ζωή τους σε μια σειρά, όπως και πρώτα.Ο πόλεμος αυτός υπήρξε καταστροφικός για τη χώρα και άφησε πολλές πληγές πίσω του. Οι ανθρώπινες απώλειες (νεκροί και τραυματίες) για τη χώρα γενικά, αλλά και για το χωριό ειδικά, ήταν τεράστιες. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τον τριετή εμφύλιο πόλεμο (1946-1949) καταγράφηκαν για το Περιβόλι σχεδόν επταπλάσιες ανθρώπινες απώλειες σε σχέση με την περίοδο 1940-1944 (ελληνοϊταλικός πόλεμος και γερμανοϊταλική κατοχή). Κατά τον εμφύλιο πόλεμο έχασαν τη ζωή τους οι ακόλουθοι Περιβολιώτες:

α/α Επώνυμο Ονομα Πατρώνυμο Ημ.Γέν. Ημ.Θαν.
1 Αντωνοπούλου Βασιλική Δημήτριος 1929 1949
2 Αντωνοπούλου Ευθυμία Δημήτριος 1931 1947
3 Βαρβατάκης Ευάγγελος Γεώργιος 1929 1948
4 Δασκαλόπουλος Αθανάσιος Γεώργιος 1929 1948
5 Δασκαλόπουλος Δημήτριος Γεώργιος 1927 1946
6 Δασκαλόπουλος Κωνσταντίνος Γεώργιος 1918 1949
7 Δημητρίου Ιωάννης Ιωάννης 1929 1948
8 Δίπλα Γεωργία Ευάγγελος 1921 1949
9 Δίπλας Ανδρέας Ευάγγελος 1919 1947
10 Δίπλας Ευάγγελος Βασίλειος 1923 1947
11 Ζιάκας Γεώργιος Κωνσταντίνος 1924 1948
12 Ζιάκας Δημήτριος Κωνσταντίνος 1926 1949
13 Ζιάκας Ηλίας Ιωάννης 1897 ;
14 Καραγιάννης Θεόδωρος Γεώργιος 1923 1947
15 Καραγιάννης Κωνσταντίνος Απόστολος 1920 1947
16 Καραγιάννης Παναγιώτης Γεώργιος 1922 1948
17 Καρανίκας Γεώργιος Κωνσταντίνος 1924 1947
18 Καρκάνης Αριστείδης Αναστάσιος 1928 1948
19 Καρκάνης Βασίλειος Νικόλαος 1927 1948
20 Καρκάνης Ιωάννης Κωνσταντίνος 1926 1948
21 Καρκάνης Κωνσταντίνος Αναστάσιος 1919 1949
22 Καρκάνης Κωνσταντίνος Γεώργιος 1871 1948
23 Καρόζος Κωνσταντίνος Ιωάννης 1915 1947
24 Κούτρας Χρήστος Σταύρος 1928 1947;
25 Κουτσιαύτης Ηλίας Δημήτριος 1904 1947
26 Κυριαζής Γεώργιος Γεώργιος 1930; 1949
27 Κυριαζής Δημήτριος Αντώνιος 1929 1948
28 Κυριαζής Νικόλαος Κωνσταντίνος 1897 1947
29 Κυριαζής/Σιδέρης Δημήτριος Ιωάννης 1914 1948
30 Κωστοπέτρος Πέτρος Χρήστος 1930 1947
31 Λέβας Θωμάς Νικόλαος 1913 ;
32 Λούκας Δημήτριος Κωνσταντίνος 1927 1949
33 Μανιώτης Δημήτριος  Γεώργιος 1898 1947
34 Μαντά-Κούρτη Βασιλική Ιωάννης 1917; 1947
35 Μαντάς Νικόλαος Ιωάννης 1914 1947
36 Μανώλης Απόστολος Σπύρος 1930 1947
37 Μανώλης Δημήτριος Σπύρος 1928 1949
38 Μπάκας Ιωάννης Δημήτριος 1925 1949
39 Μπάμπαλης Παναγιώτης Ευάγγελος 1922 1949
40 Μπομπούλα Δήμητρα Ιωάννης ; ;
41 Μπομπούλας Αθανάσιος Ιωάννης 1918 ;
42 Μπομπούλας Κωνσταντίνος Ιωάννης 1908 1946
43 Ξιφάρας Σεραφείμ Κωνσταντίνος 1914 1947
44 Πάνος Γρηγόριος Κωνσταντίνος 1912 1948
45 Πάνος Δημήτριος Κωνσταντίνος 1898 1947
46 Πασιονίκος Κωνσταντίνος Στυλιανός 1900 1947
47 Σαμαράς Αθανάσιος Δημήτριος 1909 1947
48 Σβούκας Χρήστος Κωνσταντίνος 1894 1947
49 Σκαλιστήρας Αθανάσιος Κωνσταντίνος 1892 1947
50 Σκεμπές Δημήτριος Αθανάσιος 1926 1948
51 Σοφούρης Χρήστος Αλέξανδρος 1916 1948
52 Σύρος Ανδρέας Γεώργιος 1923 1948
53 Σύρου Κωνσταντία Γεώργιος ; 1948;
54 Τασούλης Αναστάσιος Νικόλαος 1920 1947
55 Τασούλης Γρηγόριος Νικόλαος 1913 1949
56 Τασούλης Ιωάννης Γεώργιος 1921 ;
57 Τασούλης Ιωάννης Δημήτριος 1928 ;
58 Τερνιώτης Κωνσταντίνος Αριστείδης 1912 1948
59 Τσάτσος Ανδρέας Αθανάσιος 1898 1947
60 Τσέλλος Γεώργιος Χρήστος 1920 1949
61 Τσιαμασιώτης Αιμίλιος Κωνσταντίνος 1917 1947
62 Τσιαμασιώτης Ιωάννης Αθανάσιος 1928 1948
63 Τσιλίκας Ιωάννης Γεώργιος 1922 ;
64 Τσιτσιρίγκος Ηλίας Αθανάσιος 1913 1945
65 Τσούμα Ελένη Γεώργιος ; 1949
66 Τσούμας Θωμάς Κωνσταντίνος 1928 ;
67 Τσούμας Ιωάννης Δημήτριος 1921 ;
68 Τσούμας Λάμπρος Δημήτριος 1923 ;
69 Τσούμας Νικόλαος Γεώργιος 1921 1949
70 Τσώμος Κωνσταντίνος Ιωάννης 1927 1948
71 Υφαντής Βασίλειος Στυλιανός 1928 1949
72 Φαλαΐνας Δημήτριος Αθανάσιος 1927 1947
73 Φούρλας Αθανάσιος Δημήτριος 1903 1947
74 Χαραλαμπόπουλος Χρήστος Κωνσταντίνος 1920 1947
75 Χασάπης Θωμάς 1918 1947

Εκτός από τις τεράστιες ανθρώπινες απώλειες, σημαντικές ήταν και οι ζημιές στο παραγωγικό δυναμικό και το ζωικό κεφάλαιο της οικονομίας. Υπήρξε μεγάλη μείωση της παραγωγής και κατά συνέπεια απώλεια εισοδήματος από την υπολειτουργία των παραγωγικών μονάδων και την ελλιπή καλλιέργεια της γης. Ο εκπατρισμός μεγάλου αριθμού ατόμων σε παραγωγική ηλικία, που κατέφυγαν στις λεγόμενες ανατολικές χώρες μετά τη λήξη του πολέμου, στέρησε τη χώρα από εργατικά χέρια. Αρκετοί Περιβολιώτες κατέφυγαν κυρίως στην Πολωνία και στην τότε Σοβιετική Ένωση. Πολλοί από αυτούς επέστρεψαν αργότερα μετά από χρόνια στην Ελλάδα.Μετά το τέλος του πολέμου ακολούθησε διωγμός των ηττηθέντων με φυλακίσεις και εξορίες σε ξερονήσια. Το χειρότερο ίσως όλων των συνεπειών ήταν η έξαψη των παθών και το μίσος που αναπτύχθηκε ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις, το οποίο διατηρήθηκε για αρκετά χρόνια.

 

Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων